การจัดการทรัพย์สินและหนี้สินของผู้ต้องขังในระบบกฎหมายไทย

เมื่อผู้ต้องขังต้องถูกควบคุมตัวอยู่ในเรือนจำ ผู้ต้องขังจึงไม่อาจดำเนินการจัดการกับทรัพย์สินและหนี้สินที่มีอยู่ภายนอกเรือนจำได้โดยสภาพ สิ่งเดียวที่ผู้ต้องขังสามารถกระทำได้ก็คือการมอบอำนาจให้บุคคลภายนอกไปดำเนินการจัดการแทน อย่างไรก็ตาม หากผู้ต้องขังรายใดไม่มีญาติ หรือไม่มีบุคคลใดยอมรับมอบอำนาจในการจัดการทรัพย์สินและหนี้สินแทน หรือแม้จะมีบุคคลที่ยอมรับมอบอำนาจ แต่หากผู้รับมอบอำนาจนั้นไม่ยอมดำเนินการตามที่รับมอบอำนาจมา หรือกระทำไปโดยไม่สุจริต ไม่ใส่ใจการงาน ไม่ระมัดระวัง ละทิ้งหน้าที่ไปทั้งที่ยังดำเนินการให้ผู้ต้องขังไม่แล้วเสร็จ กระทำหรือละเว้นการกระทำอื่นใดที่อาจก่อให้เกิดความเสียหายขึ้นกับทรัพย์สินของผู้ต้องขัง แต่เมื่อผู้ต้องขังต้องถูกควบคุมตัวอยู่ในเรือนจำ ผู้ต้องขังจึงไม่อาจติดตามความเคลื่อนไหวในการจัดการ ไม่สามารถทราบผลของการดำเนินการดังกล่าวได้ จนกว่าจะมีบุคคลใดมาแจ้งข่าวให้ผู้ต้องขังทราบ ผู้ต้องขังจึงไม่สามารถป้องกันหรือแก้ไขปัญหาและความเสียหายต่าง ๆ ที่เกิดหรืออาจเกิดขึ้นได้ทันท่วงที และการนำกฎหมายลักษณะตัวแทนแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาปรับใช้กับกรณีดังกล่าวนี้ก็ยังไม่สามารถแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นได้แต่อย่างใด ผู้ต้องขังและผู้มีส่วนได้เสียจึงต้องแบกรับภาระและความเสียหายต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นจากปัญหาดังกล่าวด้วยเหตุนี้ ผู้เขียนจึงได้ศึกษาแนวทางในการจัดการทรัพย์สินและหนี้สินที่มีอยู่ในปัจจุบัน ทั้งการจัดการทรัพย์สินและหนี้สินของบุคคลบางประเภทตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ อันได้แก่ การจัดการทรัพย์สินของผู้หย่อนความสามารถ การจัดการทรัพย์สินโดยข้อสัญญา และการจัดการทรัพย์สินของผู้ไม่อยู่ การศึกษาแนวทางในการจัดการทรัพย์สินโดยอาศัยระบบสวัสดิการของรัฐ การจัดการทรัพย์สินของผู้ต้องขังตามกฎหมายต่างประเทศ ได้แก่ ประเทศฟินแลนด์ และประเทศฟิลิปปินส์ รวมทั้งยังได้สอบถามถึงปัญหา ผลกระทบ และความคิดเห็นในเรื่องดังกล่าวจากผู้ต้องขัง ผู้ที่มาเยี่ยมหรือมาติดต่อผู้ต้องขัง ณ เรือนจำ และเจ้าหน้าหน้าที่กรมราชทัณฑ์และเรือนจำ ผ่านแบบสอบถามที่ผู้เขียนได้จัดทำขึ้น ทั้งนี้ เพื่อนำข้อมูลต่าง ๆ ที่ได้มาใช้เป็นแนวทางในการแก้ไขปัญหาเรื่องการจัดการทรัพย์สินและหนี้สินภายนอกเรือนจำให้กับผู้ต้องขังต่อไปจากการศึกษาปัญหา ผลกระทบ และแนวทางในการจัดการทรัพย์สินและหนี้สินต่าง ๆ ผู้เขียนจึงได้เสนอแนวทางในการจัดการทรัพย์สินและหนี้สินภายนอกเรือนจำของผู้ต้องขังออกเป็น 2 แนวทาง คือ การเพิ่มมาตรการทางกฎหมายเพื่อการแก้ไขปัญหาดังกล่าวโดยตรง ซึ่งอยู่ในลักษณะของการแต่งตั้งให้มีบุคคลเข้ามาดำเนินการจัดการทรัพย์สินและหนี้สินแทนผู้ต้องขัง โดยให้มีหน่วยงานเข้ามาควบคุมตรวจสอบการดำเนินการของผู้จัดการทรัพย์สินอีกชั้นหนึ่ง เพื่อป้องกันมิให้เกิดความเสียหายขึ้นกับทรัพย์สินของผู้ต้องขังอันเนื่องมาจากการจัดการดังกล่าว และมาตรการอื่น ๆ ตามระเบียบของทางเรือนจำหรือกรมราชทัณฑ์ เพื่อการส่งเสริมและสนับสนุนให้ผู้ต้องขังได้ทราบและเข้าใจถึงสิทธิดังกล่าวของตนการแก้ไขปัญหาดังกล่าวนี้ นอกจากจะเป็นผลดีและก่อให้เกิดประโยชน์กับผู้ต้องขังและผู้มีส่วนได้เสียเป็นการส่วนตัวแล้ว ยังเป็นสิ่งที่ช่วยลดอัตราการกระทำความผิดซ้ำของผู้ต้องขังที่พ้นโทษออกมาแล้วได้ด้วย เพราะเมื่อผู้ต้องขังพ้นโทษออกมาและพบว่าทรัพย์สินที่ตนมีอยู่มิได้ลดน้อยลง และหนี้สินที่มีอยู่ก็มิได้เพิ่มมากขึ้น กำลังใจที่บุคคลดังกล่าวจะกลับมาเริ่มต้นชีวิตใหม่โดยไม่กลับไปกระทำความผิดซ้ำก็ย่อมมีมากขึ้น ท้ายที่สุด สังคมย่อมเกิดความสงบสุขตามมา