ความชุกและปัจจัยเสี่ยงที่สัมพันธ์กับปัญหาระบบกระดูกและกล้ามเนื้อเนื่องจากการการทำงานในกลุ่มทันตแพทย์

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความชุกของอาการทางระบบกระดูกและกล้ามเนื้อเนื่องจากการทำงานในกลุ่มทันตแพทย์ที่ให้บริการงานทันตกรรมใน 4 งานคือ ถอนฟัน อุดฟัน ขูดหินปูน และรักษารากฟันรวมถึงศึกษาปัจจัยเสี่ยงที่สัมพันธ์กับอาการดังกล่าวและจัดทำข้อเสนอแนะต่อการจัดการปัญหาระบบกระดูกและกล้ามเนื้อเนื่องจากการทำงานในกลุ่มทันตแพทย์ ประชากรที่ศึกษาเป็นทันตแพทย์ที่ปฏิบัติงานในโรงพยาบาลศูนย์ทุกแห่ง สังกัดกระทรวงสาธารณสุข โดยใช้วิธีการสุ่มตัวอย่างในการศึกษาแบบกำหนดโควต้า จำนวน 250 ราย ได้รับการตอบกลับมา 130 ราย คิดเป็นร้อยละ 52 โดยทำการเก็บรวบรวมข้อมูลระหว่างเดือนกันยายน ถึง ตุลาคม 2553 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา และหาความสัมพันธ์ของปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับปัญหาอาการทางระบบกระดูกและกล้ามเนื้อด้วยวิธีวิเคราะห์ถดถอยอย่างง่ายผลการศึกษาพบว่าความชุกของการเกิดปัญหาระบบกระดูกและกล้ามเนื้อของ ทันตแพทย์ในงานอุดฟันเกิดขึ้นที่คอ มากที่สุดร้อยละ 48.3 รองลงมา คือ หลังส่วนล่างร้อยละ 23.3 งานถอนฟันพบว่าเกิดขึ้นที่ คอ และมือ/ข้อมือ มากที่สุดร้อยละ 39.1 งานขูดหินปูน/รักษาโรคปริทันต์ พบว่าเกิดขึ้นที่ มือ/ข้อมือ มากที่สุดร้อยละ 30.4 งานรักษารากฟันพบว่าเกิดขึ้นที่คอมากที่สุดคือ ร้อยละ 50 และเมื่อวิเคราะห์โดยไม่แยกประเภทของงาน พบว่าทันตแพทย์มีปัญหาระบบกระดูกและกล้ามเนื้อที่คอ มากที่สุดร้อยละ 42.3 รองลงมา คือ มือ/ข้อมือ ร้อยละ 17.7 และหลังส่วนบนร้อยละ 15.4 ปัจจัยที่สัมพันธ์กับปัญหาระบบกระดูกและกล้ามเนื้อเนื่องจากการทำงานที่พบในการศึกษานี้ คือ การทำงานโดยก้มหลังหรือบิดเอว (OR=2.633, 95%CI=1.038–6.679) และแขนกางออกจากลำตัวในขณะทำงาน (OR=3.079, 95%CI=1.340–7.073) เป็นปัจจัยที่สัมพันธ์กับปัญหาระบบกระดูกและกล้ามเนื้อที่หลังส่วนบนและไหล่ อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p<0.05) นอกจากนี้การศึกษายังพบว่ามีปัจจัยหลายปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับปัญหาระบบกระดูกและกล้ามเนื้อที่บริเวณต่างๆอย่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ อายุ เพศ ระยะเวลาการทำงานในอาชีพ ระยะเวลาการทำงาน (ชั่วโมง/วัน) ดัชนีมวลกาย การก้มคอในขณะทำงาน การนั่งทำงานอยู่กับที่เป็นเวลานาน การทำงานในท่าทางเดิมซ้ำๆติดต่อกัน การทำงานโดยกระดกข้อมือซ้ำๆ การทำงานที่ต้องใช้แรงมือหรือแขนมาก การทำงานโดยต้องบิดมือหรือข้อมือ การทำงานที่ใช้เครื่องมือที่มีการสั่นสะเทือนและความเครียด ข้อเสนอแนะที่ได้จากการศึกษาคือควรมีการให้ความรู้เรื่องการยศาสตร์แก่ทันตแพทย์ ได้แก่ การจัดสภาพแวดล้อมในการทำงาน ท่าทางการทำงานที่ถูกต้อง การเลือกใช้เครื่องมือ/อุปกรณ์ทางทันตกรรมให้เหมาะสมกับทันตแพทย์และคนไข้ รวมถึงทันตแพทย์ควรออกกำลังกายยืดเหยียดกล้ามเนื้อเพื่อสร้างความแข็งแรงให้ระบบกระดูกและกล้ามเนื้อบ่อยครั้งตามต้องการเพื่อเป็นการป้องกันและ ลดอัตราการเกิดอาการผิดปกติทางระบบกระดูกและกล้ามเนื้อในบริเวณต่างๆของร่างกาย